!!ورود هر گونه دغدغه، ممنوع




همون موقع که فیلم «محمد رسول الله(ص)» مجید مجیدی رو پرده ی سینماها بود، با دوستان خوابگاه رفتیم و دیدیمش. من خیلی وقته منتظر این فیلم بودم چون از سال ها قبل می گفتن که مجید مجیدی داره رو یه پروژه ی خیلی عظیم در مورد پیامبر (ص) کار می کنه که کار ساختش چندین سال طول می کشه و من همون وقت متعجب شده بودم که آخه مجید مجیدی رو چه به فیلم تاریخی!! O_o جدیداً این فیلم وارد سینمای خانگی شد و ما خریدیمش و دوباره تونستم فیلم رو با دقت بیشتری ببینم.

همون موقع که این فیلم رو دیدم خیلی خورد تو ذوقم. بعد از دیدنش، مصاحبه ی مجید مجیدی در مورد فیلم رو هم خوندم و بیشتر متاسف شدم.

نمی خوام ریشه به تیشه ی این کار بزنم؛ نمی خوام بی ارزش کنم این همه زحمت رو. نمی خوام ایراد بگیرم به کارگردان شناخته شده ی ایران که همیشه درد دین داشته. ولی معتقدم منصفانه باید نقد کرد، حتی سینماگران معتقد و مومن رو. چرا که قصد، تخریب نیس؛ باید منصف بود.

عمیقاً معتقدم در سینما (و کلاً هنر) قالب نباید بر محتوا چیره بشه. اتفاقی که دقیقاً در فیلم مجیدی افتاد! فیلمی که با آخرین روش های روز دنیا و با هزینه ی حدود 63 میلیارد تومن ساخته شد(بعضی ها عدد بیشتری ذکر می کنن) و در زمره ی فاخرترین فیلم های ایران و جهان از حیث فنی قرار گرفت، فیلمی که در مورد برجسته ترین و مقدس ترین شخصیت دینی مسلمانان عالم ساخته شد(اونم در شرایط بحرانی امروز که مردم دنیا دید منفی نسبت به اسلام و پیامبر اسلام دارن)، فیلمی که سازندگانش از همان ابتدا آن را پروژه ای بین المللی و برای مخاطب جهانی معرفی کردند و برای رسانه ای کردن خبر ساخت و اکرانش بسیار تلاش کردند(در واقع خیلی تو بوق و کرنا کردن!) و در ساخت اون از تیم های متخصص بین المللی استفاده شد(این که آیا واقعا این کار لازم بود یا نه، بماند!) و برای تایید صحت محتوا نه تنها از علمای داخل کشور که از بزرگان سایر فرق اسلامی(از جمله علمای الاظهر) مشورت گرفته شد، فیلمی زیباست که فقط زیباست! همین!! شاید یه مسلمون از دیدنش لذت ببره ولی یه غیرمسلمون تقریبا هیچی نمی فهمه!!! اگه بخوام خیلی رک بگم، باید بگم این فیلم با این همه دبدبه و کبکبه هیچ پیامی نداره! هر کسی که این فیلم رو دید، ازش پرسیدم که به نظرت پیام فیلم چی بود؟! هیچی! هیچ پاسخی نداشت.

من تحسین می کنم دغدغه ی ارزشمند آقای مجیدی رو، من تحسین می کنم که ایشون اینطور تلاش کرد برای اعتلا و معرفی شخصیت فخر کائنات و رسول مهربانی ها؛ اما ازشون این سوالو دارم که آقای مجیدی، شما که این همه زحمت کشیدید و سال ها تلاش کردید و با این همه هزینه این فیلم رو با نگاه بین المللی ساختید، شما یک لحظه خودتون رو بذارین جای مخاطب و به من بگید پیام این فیلم چی بود؟! مخاطب بعد از تماشای سه ساعت از فیلم شما، چی دستگیرش می شه؟ در یک جمله پیام فیلمتونو به من بگید!

Image result for ‫محمد رسول الله فیلم مجید مجیدی‬‎

جا داره اینجا یاد کنیم از فیلم ساز بزرگ سوری، مرحوم مصطفی عقاد سازنده ی فیلم «پیام» یا «الرساله» که در ایران به فیلم «محمد رسول الله» مشهور شد. فیلم این کارگردان هالیوودی با بایکوت مالی شدید سینمای غرب مواجه شد و هیچ حمایتی از طرف هالییود برای ساخت فیلمش نشد اما چنان مشهور شد و چنان تاثیر عمیق گذاشت بر مخاطب که هنوزم که هنوزه ما خیلی راحت برای یک غیرمسلمون، که وقت خوندن کتاب نداره، این فیلم رو معرفی می کنیم و میگیم خلاصه ی زندگی پیامبر اسلام رو می تونی در این فیلم به شکلی صحیح و با دیالوگ هایی به شدت عمیق و ماندگار مشاهده کنی.

«محمد(ص) از قلب ها وارد می شود، نه از دیوارها... و این پیروزی، جاودانه است.»

مصطفی عقاد می تونه ادعا کنه که فیلمش یک فیلم تاریخیه؛ ینی از یه جایی از تاریخ(بعثت)شروع میشه و به یه جایی(فتح مکه) ختم میشه و ماجراهای مهم تاریخی رو که در این سال ها رخ میده با محوریت پیامبر اسلام، بدون هیچ تحلیلی، و بسیار منظم و منسجم تعریف می کنه برای مخاطب و با دیالوگ هایی تاثیرگذار، شخصیت پیامبر رو به مخاطب نشون میده و قضاوت رو بر عهده ی اون میذاره. اون توی فیلمش به جزئیات شخصیت پیامبر نمی پردازه، در واقع فیلمش بیان سیره ی پیامبر نیس، اما با بیان تاریخ مسلم اسلام، مخاطب خودش می رسه به این نتیجه که پیامبر چه شخصیت والایی داشت و چه پیام باشکوهی رو برای بشریت آورد.

Image result for ‫محمد رسول الله مصطفی عقاد‬‎

اما فیلم مجیدی اصلا اینطور نیس! فیلمش اصلاً تاریخی نیس. اتفاقاً خیلی آشفته ماجراهای تاریخی رو ذکر می کنه؛ کسی که مسلمون نباشه که هیچی! اصلا کلا چیزی نمی فهمه! اگه هم مسلمون باشه، فقط اگه اهل مطالعه باشه یه چیزایی دستش میاد که چی به چیه! فیلمش سیره هم نیس! چون توش چیزی از مکارم اخلاق پیامبر نمی بینی اصن! این فیلم صرفاً یک توصیف پراکنده ی هنری-ادبی-عاشقانه ی زیباست از دوران کودکی پیامبر! همین! و جالبه که مجیدی با این تاکیدی که بر نگاه برون مرزی و مخاطب جهانی فیلمش داشته، از تمام ابعاد وجودی پیامبر، صرفاً دست گذاشته روی "مبارک و پربرکت" بودن این وجود نازنین که اتفاقا برای مردم عالم، مشخصا غیرمسلمون ها، خیلی جذابیت نداره و چیز جدیدی نیس! چون اون ها معتقدن مسیح هم پربرکت بود و ذکر معجزه هایی که نعمت برای مردم نازل می کرد، در کتاب مقدس چندین بار اومده! مریم مقدس هم پربرکت بود! حواریون و حتی بسیاری از کشیش ها هم مایه ی خیر و برکت برای مردم بودن! پیروان سایر ادیان هم همینطور؛ اون ها هم معتقدن که شخصیت های مذهبی و مقدس شون، پربرکت بودن و هرجا پا میذاشتن، اونجا پر از آب و غذا و نعمت و برکت می شد!! آیا پیامبر اسلام، حتی در کودکی، فقط پربرکت بودن؟! آیا چیز دیگه ای در زندگی ایشون و شخصیت ایشون نبود که بشه به عالم معرفی کرد؟!

از بزرگ ترین ایرادات محتوایی فیلم، بی منطقی اون هست. منطق فیلم ایرادات اساسی داره. قطعا برای مخاطب، مشخصا مخاطب خارجی این سوال پیش میاد که چطور این فرزند بابرکت و معجزه گر، می تونه دایه ش، حلیمه، رو از بیماری و مرگ نجات بده، اما مادرش رو نمی تونه؟!! می تونه قبیله ای غریب در ساحل رو با معجزه ی ماهی های دریا، از گرسنگی نجات بده اما گرسنگی یاران خودش رو در شعب ابی طالب نه؟!!!

مجیدی در مصاحبه ش گفته که می خواد با فیلمش به مردم دنیا بفهمونه که حضرت محمد(ص) حقیقتاً کیه تا دیگه دلشون نیاد علیه ش کاریکاتور موهن بکشن و ایشون رو به خشونت و جنگ طلبی و مسائل منفی دیگه متهم کنن. من از آقای مجیدی سوال می پرسم که الان مثلا شما می خواستی بگی پیامبر ما خیلی خوبه خیلی صلح طلبه خیلی مهربونه چون در بچگی پربرکت بوده؟! آیا کسی که در کودکی پربرکت بوده، نمی تونه در بزرگسالی خشن و جنگ طلب باشه؟! این چه منطقیه؟! :-/

Image result for ‫محمد رسول الله فیلم مجید مجیدی‬‎

شاید یه مسلمون از دیدن این فیلم خرسند بشه، احساساتی بشه، لذت ببره. بگه وای چقد قشنگ بود! آخی قدرت خدا رو ببین پیامبرش چقد بابرکت و مبارک بود! آخی طفل معصوم هم پدرش رو از دست داد هم مادرش رو... و براش اشک بریزه. صحنه های مربوط به حمله ی لشکر ابرهه، صحنه اون قبیله ی ساحل نشین، صحنه برداشت گل محمدی در اون باغ باصفا، اینا همه از صحنه های زیبای این فیلمه که به شدت مخاطب مسلمون رو-که ماجراهای زندگی پیامبرش رو می دونه- تحت تاثیر قرار میده.

اما واقعیت اینه که برای مخاطب غیرمسلمون، اصلا اینطور نیس! دیالوگ های بسیار پیچیده و ادبی به همراه playbackهای سردرگم کننده، فهم همون یه ذره بُعد تاریخی فیلم رو هم از مخاطب خارجی دریغ می کنه! اتفاقات ناپیوسته و کلیشه ای –که از نظر تاریخی هیچ ربطی به هم ندارن و فقط همه شون می خوان تاکید کنن که این کودک، خیلی بابرکت هست- برای مخاطب غیرمسلمون خسته کننده ست.

و از همه بدتر، پایان نامعلوم فیلم هست! انسان حالت منتظر داره آخر فیلم... و ناخودآگاه میگه: همین؟! تموم شد؟!!

سوالی که باید از مجیدی پرسید، اینه که اگه این فیلم برای مخاطب مسلمان اینطور تیکه تیکه ساخته شده چون مسلمون ها خودشون همه ی این حوادث تاریخی رو از حفظن، پس اصن چرا باید این همه هزینه بشه برای چیزی که مردم خودشون می دونن؟! اگه هم فیلم برا مخاطب خارجیِ غیرمسلمان ساخته شده، چرا اینطور مشوش و تیکه تیکه و بی منطق؟!

Image result for ‫محمد رسول الله فیلم مجید مجیدی‬‎

طبق روند همیشگی نقد نوشتن های من از یک فیلم، ابتدا متن این پست نوشته شد و بعداً رفتم ببینم منتقدین سینما در مورد این فیلم چیا گفتن. جالبه که تمام منتقدین هم مث من معتقدن که فیلم نامه ی این فیلم اینقد ضعیف بوده که کل هزینه ساخت این فیلم رو میشه هدر رفته تلقی کرد!! فراستی، منتقد مشهور سینما، فیلم محمد رسول الله مجیدی رو یک فیلم مشوش و مغدوش معرفی کرده و واژه ی جالبی برای توصیف این فیلم به کار برده: ابتر! من پیشنهاد می کنم حتما نقد کامل فراستی رو بخونی، چون واقعا حرف دل مخاطب رو می زنه و به نکات مهم دیگری هم اشاره کرده که شاید در نگاه اول، به دلیل جاذبه ی تصویری فیلم، پنهون مونده باشه ولی حقیقتا با کمی دقت به چشم میاد.

منتقد دیگه ای در نقد به شخصیت پردازی ضعیف این فیلم، گفته: « حمزه ی مجیدی را که می بینی ناخودآگاه دلت برای آنتونی کوئین تنگ می شود و آن هیبتش!»

من فک می کنم این جمله از یکی از منتقدین دیگه ی سینما، بهترین توصیفی باشه در وصف این فیلم مجیدی: " فیلم بصورت پله وار تنها قصد داشته آنچه را که در روایات آمده به تصویر بکشد و برنامه ای به جهت ارتباط دادن این داستان ها به یکدیگر در قالب یک قصه واحد نداشته است. در واقع محمد رسول الله(ص) بیشتر شبیه چند تکه کلیپ مذهبی است که به یکدیگر متصل شده اند و تشکیل یک فیلم واحد را داده ان!!"

نمی دونم، من متخصص سینما نیستم، شاید واقعا لازم باشه برای رسیدن به جایگاه تاثیرگذاری در سینمای دنیا، اینقد هزینه کنیم و خراب کنیم تا کم کم دستمون بیاد که چجوری یه کار فاخر و تاثیرگذار برای سینمای جهان تولید کنیم. هرچند این سوال برا آدم پیش میاد که واقعاً ضعف در سناریو و شخصیت پردازی ها، چیزی نبود که بشه از همون اول تشخیص داد و این همه هزینه نکرد؟!

همیشه از این متاسفم که ما مسلمون ها، این همه حرف مهم و تازه برای گفتن به دنیا داریم و نمی گیم! حتی وقتی که از نظر فنی و تکنولوژی پیشرفت می کنیم!!!

امیدوارم در آینده شاهد فیلمی بهتر، مدون تر، منطقی تر و موثرتر در مورد مقدس ترین و برترین شخصیت عالم اسلام باشیم.





[ سه شنبه 8 اسفند 1396 ] [ 12:24 ] [ *برف دونه* ] بگو و رد شو...